<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nRys.1. Naturalna przechowalnia, dojrzewalnia i punkt handlu hurtowego banan\u00f3w w Indiach.<\/em><\/span><\/p>\n Na zmian\u0119 sposobu dojrzewania i konstrukcj\u0119 dojrzewalni przyczyni\u0142 si\u0119 niew\u0105tpliwie ich transport.<\/p>\n W roku 1961 wprowadzono nowy system transportu banan\u00f3w. Zamiast transportowa\u0107 du\u017ce bananowe ki\u015bcie (o ci\u0119\u017carze oko\u0142o 40 kg)\u00a0 zacz\u0119to ci\u0105\u0107 je na ma\u0142e ki\u015bcie o wadze oko\u0142o jednego kilograma i pakowa\u0107 do standardowego kartonowego pude\u0142ka (40 x 50 x 24 cm) \u00a0o wadze oko\u0142o 18,5 kg.<\/p>\n Ten nowy spos\u00f3b pakowania okaza\u0142 si\u0119 bardzo wygodny w transporcie. Znacznemu u\u0142atwieniu uleg\u0142y prace transportowe, wprowadzono mechanizacj\u0119 transportu karton\u00f3w (ta\u015bmoci\u0105gi, palety) lepiej wykorzystywano \u0142adownie statk\u00f3w ch\u0142odniowc\u00f3w jak i pojemno\u015b\u0107 \u0142adunkow\u0105\u00a0 samochod\u00f3w transportowych. Szybko zauwa\u017cono, \u017ce aby dobrze wykorzysta\u0107 obj\u0119to\u015b\u0107 kartonu, banan winien by\u0107 odpowiedniej wielko\u015bci i odpowiednio uk\u0142adany. Proces \u201enauki\u201d pakowania banana do kartonu trwa w packing station oko\u0142o tygodnia i nie wszyscy ko\u0144cz\u0105 go pomy\u015blnym egzaminem. Wymagania handlu spowodowa\u0142y, \u017ce warunkiem akceptacji handlowej banana jest jego wielko\u015b\u0107 i d\u0142ugo\u015b\u0107 posiadanego przez niego \u201ezielonego \u017cycie\u201d. Minimalna wielko\u015b\u0107 banana zapakowanego w kartonie jest na nim wydrukowana, za\u015b \u201ezielone \u017cycie\u201d musi wynosi\u0107 minimum od 25 do 30 dni.<\/p>\n Szybko\u015b\u0107 \u201ezu\u017cywania\u201d si\u0119 zielonego \u017cycia zale\u017cy od temperatury banana i \u015brodowiska w jakim si\u0119 znajduje. Standardowe warunki jakim odpowiada pomiar zielonego \u017cycia to \u00a0temperatura banana 14o <\/sup>C i normalna atmosfera (oko\u0142o 21 % tlenu i 79 % azotu).\u00a0\u00a0 Wyselekcjonowany banan, zwa\u017cony, sch\u0142odzony, zapakowany do standardowego kartonu jest got\u00f3w do drogi. W tak przygotowanym kartonie znajduje si\u0119 zbi\u00f3r zielonych banan\u00f3w pochodz\u0105cych z r\u00f3\u017cnych ki\u015bci o r\u00f3\u017cnym wieku biologicznym ale jednakowej wielko\u015bci. Banany, kt\u00f3re ros\u0142y w dobrych warunkach glebowych, wilgotno\u015bciowych, nas\u0142onecznionych szybko osi\u0105gn\u0119\u0142y wielko\u015b\u0107 handlow\u0105, zosta\u0142y \u015bci\u0119te jako m\u0142ode, i posiadaj\u0105 biologicznie d\u0142ugie zielone \u017cycie. Te, kt\u00f3re ros\u0142y w mniej komfortowych warunkach wolniej osi\u0105gn\u0119\u0142y wymiary handlowe s\u0105 starsze biologicznie. Czym starszy biologicznie banan tym mniej ma zielonego \u017cycia. Ki\u015bcie biologiczne starsze rozpoczn\u0105 dojrzewanie jako pierwsze, m\u0142odsze p\u00f3\u017aniej. Sklepy potrzebuj\u0105 jednak banan\u00f3w o jednakowym kolorze, jednakowej temperaturze i o d\u0142ugim \u201eshelf life\u201d \u2013 \u017cyciu na p\u00f3\u0142ce sklepowej. Poniewa\u017c standardowy \u201eshelf life\u201d wynosi 48 godzin, sklepy najch\u0119tniej chc\u0105 otrzymywa\u0107 banany codziennie \u015bwie\u017ce w uzgodnionym kolorze, temperaturze i ilo\u015bciach.<\/p>\n W celu zapewnienia w\u0142a\u015bciwiej komunikacji mi\u0119dzy dojrzewalnikami a handlowcami \u017c\u00f3\u0142tym bananem, wprowadzona zosta\u0142a ujednolicona skala kolor\u00f3w dojrzewaj\u0105cych banan\u00f3w \u2013 rys. 2. W praktyce codziennej w Europie nie stykamy si\u0119 z bananem o stopniu dojrza\u0142o\u015bci nr. 1. Kolor ten (ciemno zielony) jest wyznacznikiem pe\u0142nego zielonego \u017cycia w chwili \u015bci\u0119cia go z bananowca. \u00a0Handlowcy dobrze wiedz\u0105, \u017ce najlepiej sprzedaj\u0105 si\u0119 banany w kolorze 5, \u017c\u00f3\u0142ty z zielonymi ko\u0144c\u00f3wkami. Rynek rosyjski natomiast preferuje kolor 6, a japo\u0144ski nawet 7.<\/p>\n Zadaniem dojrzewalni banan\u00f3w (Ripening Facility) b\u0119dzie wi\u0119c zrealizowanie takiego procesu dojrzewania zielonych banan\u00f3w aby wszystkie banany znajduj\u0105ce si\u0119 w komorze dojrzewalniczej niezale\u017cnie od ich wieku biologicznego uzyska\u0142y \u017c\u0105dany dla handlu kolor i \u017c\u0105dan\u0105 temperatur\u0119.<\/p>\n Przed komor\u0105 dojrzewalnicz\u0105 stawia si\u0119 ponadto dodatkowe wymagania jakimi s\u0105: Aby w\u0142a\u015bciwie zaspokoi\u0107 zapotrzebowanie handlu du\u017co zale\u017cy od pracuj\u0105cego w dojrzewalni dojrzewalnika. Podstawow\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 dobrego dojrzewalnika jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 dobrania odpowiednich \u201eschod\u00f3w temperaturowych\u201d by otrzyma\u0107 banany o \u017c\u0105danym kolorze i temperaturze na wymagany przez handel dzie\u0144 i godzin\u0119. \u00a0Rys. 3 przedstawia standardow\u0105 zmienno\u015b\u0107 temperatury banana dla r\u00f3\u017cnych szybko\u015bci\u00a0 dojrzewania. Trzeba jednak zawsze pami\u0119ta\u0107, \u017ce banany jako produkty naturalne i \u017cywe czasami do\u015b\u0107 znacznie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie pod wzgl\u0119dem podatno\u015bci na proces dojrzewania. R\u00f3\u017cnice te, takie jak kraj pochodzenia, pora roku w jakiej wzrasta\u0142y, ilo\u015bci zielonego \u017cycia w chwili zbioru, maj\u0105 znaczny wp\u0142yw na szybko\u015b\u0107 dojrzewania zielonych banan\u00f3w. Na przedstawionym schemacie \u2013 rys. 3 w pierwszym dniu procesu dojrzewania obok podania wymaganej temperatury banana zaznaczona jest na czerwono informacja \u2013 etylen. Oznacza to, \u017ce ka\u017cdy proces dojrzewania rozpoczyna si\u0119 od podgrzania, wyr\u00f3wnania temperatury banan\u00f3w Zale\u017cno\u015b\u0107\u00a0 szybko\u015bci dojrzewania od temperatury banana przedstawiono na rys. 3, co wskazuje jak wa\u017cny jest proces ujednolicenia temperatury banan\u00f3w podczas procesu dojrzewania. Je\u017celi nie zapewni si\u0119 jednakowej temperatury banan\u00f3w na starcie podczas dojrzewania b\u0119d\u0105 one dojrzewa\u0107 z r\u00f3\u017cnymi szybko\u015bciami i w efekcie otrzymamy w kartonie r\u00f3\u017cne kolory banana i r\u00f3\u017cne jego temperatury. Tak \u00a0dojrzewany banan nie b\u0119dzie akceptowalny przez handel. Dlatego podstawowym warunkiem dobrego dojrzewania jest utrzymanie jednakowych temperatur w ca\u0142ej masie dojrzewanych banan\u00f3w. Nie jest to proste o czym przekona\u0142o si\u0119 wielu konstruktor\u00f3w dojrzewalni. Na dodatek na przestrzeni ostatnich lat ci\u0105gle zmienia\u0142y si\u0119 metody transportu banan\u00f3w i dojrzewalnie musia\u0142y te zmiany uwzgl\u0119dnia\u0107. Rys. 4 przedstawia europejsk\u0105 dojrzewalnie, w kt\u00f3rej dojrzewano dostarczone do Europy banany w ki\u015bciach. Wprowadzona w 1961 nowa technologia transportu banan\u00f3w szybko zyska\u0142a uznanie i zosta\u0142a powszechnie zaakceptowana. W efekcie musia\u0142y te\u017c si\u0119 zmieni\u0107 dojrzewalnie banan\u00f3w. W praktyce to komora ch\u0142odnicza wyposa\u017cona w ruchomy sufit. \u00a0W komorze tej za\u0142adunek W celu redukcji bardzo uci\u0105\u017cliwej pracoch\u0142onno\u015bci zwi\u0105zanej z za\u0142adunkiem i roz\u0142adunkiem takich kom\u00f3r dojrzewalniczych oraz uszkadzaniami mechanicznymi podczas tych proces\u00f3w postanowiono\u00a0 paletyzowa\u0107 kartony. Przyk\u0142ady sposobu paletyzowania w tzw. lini\u0119 oraz komor\u0119 dojrzewalnicz\u0105 z\u00a0 tak sztaplowanymi bananami przedstawia rys. 6.<\/p>\n Rys. 6.\u00a0 Paleta sztaplowana w linie i komora dojrzewalnicza za\u0142adowana tymi paletami.<\/em><\/span><\/p>\n Zastosowanie paletyzacji spowodowa\u0142o zmechanizowanie prac za\u0142adunkowych i roz\u0142adunkowych oraz zmniejszenie uszkodze\u0144 mechanicznych.<\/p>\n Najwi\u0119ksz\u0105 wad\u0105 tego systemu by\u0142a niestabilno\u015b\u0107 palet w czasie transportu. Pr\u00f3bowano r\u00f3\u017cnych metod stabilizacji palet z bananami maj\u0105c na uwadze fakt by nie zmniejsza\u0107 powierzchni karton\u00f3w maj\u0105cych kontakt z cyrkuluj\u0105cym powietrzem w komorze dojrzewalniczej \u2013 rys. 7.<\/p>\n Rys.7.\u00a0 Palety sztaplowane w tzw. komin ( w \u015brodku wida\u0107 woln\u0105 przestrze\u0144) oraz block stacking.<\/em><\/span><\/p>\n Palety przedstawione na rys. 7. s\u0105 bardziej stabilne ni\u017c paleta sztaplowana \u00a0w lini\u0119. Jednak powierzchnia wymiany ciep\u0142a mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi kartonami a cyrkuluj\u0105cym powietrzem jest du\u017co mniejsza (w por\u00f3wnaniu do sztaplowania w piramid\u0119 czy lini\u0119) i niejednakowa. W celu wyeliminowania tych niedogodno\u015bci opracowano nowy typ sztaplowania banan\u00f3w na paletach (tight stacking)\u00a0 oraz nowy typ kom\u00f3r dojrzewalniczych, komory ci\u015bnieniowe, specjalnie przystosowane do tego typu palet.\u00a0 Rys. 8 przedstawia nowy spos\u00f3b sztaplowania karton\u00f3w na palecie, a rys. 9 komor\u0119 ci\u015bnieniow\u0105. Rys. 8. Paleta typu tight stacking.<\/span><\/em><\/p>\n Rys. 9. Komora ci\u015bnieniowa typu Cool Care.<\/span><\/em><\/p>\n W obr\u0119bie komory sch\u0142adzanie i ogrzewanie banan\u00f3w przez cyrkuluj\u0105ce powietrze (kt\u00f3rego temperatura jest utrzymywana przez tradycyjne urz\u0105dzenie ch\u0142odnicze) odbywa si\u0119 przez ci\u015bnieniowe wymuszenie jego przep\u0142ywu przez palet\u0119 z bananami. Jak wida\u0107 na zdj\u0119ciu nr. 9\u00a0 zainstalowane Du\u017ca konkurencja na rynku budowy kom\u00f3r dojrzewalniczych powoduje, \u017ce proces doskonalenia konstrukcji kom\u00f3r ci\u015bnieniowych by\u0142 i jest ci\u0105gle doskonalony. Dostawcy kom\u00f3r dojrzewalniczych proponuj\u0105 ci\u0105gle nowe rozwi\u0105zania wskazuj\u0105c na zalety oferowanych rozwi\u0105za\u0144 i wady dotychczas stosowanych.<\/p>\n I tak za wady systemu Cool Care i Del Monte uwa\u017ca si\u0119, \u017ce g\u00f3rny rz\u0105d banan\u00f3w jest nara\u017cony na cyrkuluj\u0105ce zimne powietrze opuszczaj\u0105ce ch\u0142odnic\u0119 powietrza. W efekcie g\u00f3rny rz\u0105d banan\u00f3w jest bardziej zielony i ch\u0142odniejszy od pozosta\u0142ych. Ta sama sytuacja dotyczy pierwszych i ostatnich palet.<\/p>\n Jako antidotum, firma Interko zaproponowa\u0142a inne rozwi\u0105zanie komory ci\u015bnieniowej o prostej poprzecznej cyrkulacji powietrza z d\u0142ugimi wzd\u0142u\u017cnymi podsufitowymi ch\u0142odnicami powietrza \u2013 O ile rozwi\u0105zanie to charakteryzuje si\u0119 prost\u0105 cyrkulacj\u0105 powietrza, o tyle skomplikowana jest kwestia realizacji r\u00f3\u017cnicy\u00a0 ci\u015bnie\u0144 cyrkuluj\u0105cego powietrza po obu stronach palet.<\/p>\n Najstarszym rozwi\u0105zaniem konstrukcyjnym takiej komory dojrzewalniczej \u00a0jest wersja z opuszczanym sufitem \u2013 rys. 11.<\/p>\n Rys. 11. Ci\u015bnieniowa komora dojrzewalnicza typu Interko z opuszczanym sufitem.<\/em><\/span><\/p>\n G\u0142\u00f3wn\u0105 wad\u0105 tego systemu jest uzyskanie ci\u015bnieniowej cyrkulacji powietrza w przypadku gdy dostarczone do dojrzewalni palety z bananami nie s\u0105 identycznej wysoko\u015bci (r\u00f3\u017cnice kilku centymetr\u00f3w powoduj\u0105 rozszczelnienie cyrkulacji ci\u015bnieniowej). Problemem jest te\u017c realizacja cyrkulacji ci\u015bnieniowej w przypadku niepe\u0142nego za\u0142adunku komory. K\u0142opoty z uszczelnieniem przestrzeni nad paletami z bananami rozwi\u0105zano przez zastosowanie specjalnych balon\u00f3w w miejsce opuszczanego sufitu \u2013 rys. 12.<\/p>\n Rys. 12. Ci\u015bnieniowa komora dojrzewalnicza typu Interko z doszczelnieniem balonowym.<\/span><\/em><\/p>\n Rozwi\u0105zanie to ma te\u017c jednak swoje wady. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych to utrzymanie czysto\u015bci Ostatnio proponuje si\u0119 dla kom\u00f3r Interko rozwi\u0105zanie techniczne z tak zwanymi kurtynami bocznymi \u2013 rys. 13. Rozwi\u0105zanie przedstawione na rys. 13 wyposa\u017cone jest dodatkowo w doszczelnienia miedzy paletowe.<\/p>\n W komorach typu Interko w osi komory pod sufitem s\u0105 zainstalowane wentylatorowe ch\u0142odnice powietrza. W \u00a0standardowej komorze dojrzewalniczej mie\u015bci si\u0119 \u0142adunek banan\u00f3w przywo\u017cony przez standardowy samoch\u00f3d ch\u0142odnia tzw. TIR. \u0141adunek ten stanowi 24 palety. Pojemno\u015b\u0107 a w\u0142a\u015bciwie d\u0142ugo\u015b\u0107 komory typu Interko dostosowana do takiego \u0142adunku wynosi prawie 15 m. Poniewa\u017c nie praktykuje si\u0119 budowy tak d\u0142ugich ch\u0142odnic powietrza na og\u00f3\u0142 instaluje si\u0119 w komorze 3 ch\u0142odnice powietrza. Z punktu zapewnienia ci\u015bnieniowej cyrkulacji powietrza, komor\u0119 dzieli si\u0119 pod wzgl\u0119dem cyrkulacji powietrza w trzy niezale\u017cne obiegi ch\u0142odnicze.\u00a0 Takie rozwi\u0105zanie pozwala na realizacje dojrzewania przy za\u0142adunku 1\/3, 2\/3, b\u0105d\u017a oczywi\u015bcie ca\u0142ej komory. Obok przedstawionych powy\u017cej klasycznych rozwi\u0105za\u0144 konstrukcyjnych kom\u00f3r dojrzewalniczych mo\u017cna spotka\u0107 wiele r\u00f3\u017cnego typu modyfikacji tych klasycznych rozwi\u0105za\u0144. Z bardziej interesuj\u0105cych to rozwi\u0105zanie\u00a0 przedstawione na rys. 14 firmy Interko \u2013 tzw. lock sock system. System ten jest do\u015b\u0107 atrakcyjny ze wzgl\u0119du na redukcje koszt\u00f3w i czasu monta\u017cu. Idea na\u015bladuje koncepcje dystrybucji klimatyzator\u00f3w typu split. Producent dostarcza maksymalnie sprefabrykowane urz\u0105dzenie ch\u0142odnicze a klient ko\u0144cowy sam montuje je i uruchamia. Rozwi\u0105zanie to znacznie obni\u017ca koszty zwi\u0105zane z monta\u017cem. Jest to szczeg\u00f3lnie istotne gdy dostawa dotyczy jednej czy dw\u00f3ch kom\u00f3r na daleko odleg\u0142e rynki. Istotn\u0105 modyfikacj\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z budow\u0105 kom\u00f3r dojrzewalniczych \u00a0by\u0142o rozwi\u0105zanie techniczne zastosowane po raz pierwszy w 1996 roku . Rozwi\u0105zanie to funkcjonuje pod nazw\u0105 Chiquita 2000 \u2013 rys. 15 i polega na usprawnieniu konstrukcji Del Monte w celu usuni\u0119cia wad zwi\u0105zanych Prosta budowa komory, niskie koszty inwestycyjne, \u0142atwy za\u0142adunek i wy\u0142adunek, \u0142atwo\u015b\u0107 zapewnienia cyrkulacji ci\u015bnieniowej powietrza niezale\u017cnie od stopnia za\u0142adunku komory\u00a0 oraz wysoka jako\u015b\u0107 po dojrzewaniu spowodowa\u0142a szybkie rozpowszechnienie rozwi\u0105zania w\u015br\u00f3d odbiorc\u00f3w banan\u00f3w Chiquita na ca\u0142ym \u015bwiecie (rozwi\u0105zanie\u00a0 to opracowane przez autora artyku\u0142u jest zastrze\u017cone patentem przez t\u0119 firm\u0119). Obecnie na najwa\u017cniejszych rynkach bananowych \u015bwiata stosuje si\u0119 transport zielonych, dojrzewanie i dystrybucj\u0119 \u017c\u00f3\u0142tych banan\u00f3w tylko w postaci jednostek spaletyzowanych na paletach typu tight stacking. Dlatego te\u017c wszystkie dojrzewalnie s\u0105 dostosowane do dojrzewania tylko tak spaletyzowanych banan\u00f3w. W du\u017cych i bardzo du\u017cych dojrzewalniach cz\u0119sto buduje si\u0119 komory dojrzewalnicze dwu a nawet trzy poziomowe \u2013 rys\u00a0 16 .<\/p>\n Rys. 16. Ci\u015bnieniowe komory dojrzewalnicze dwu i trzy poziomowe.<\/span><\/em><\/p>\n Firmy dostarczaj\u0105ce na rynki banany ci\u0105gle poszukuj\u0105 nowych rozwi\u0105za\u0144 dostarczania swoich produkt\u00f3w maj\u0105c na uwadze obni\u017cenie koszt\u00f3w dostawy, dojrzewania oraz zapewnienie jak najwy\u017cszej jako\u015bci banana. W ostatnich latach czynione s\u0105, z powodzeniem, pr\u00f3by\u00a0 pos\u0142ugiwania si\u0119 Poniewa\u017c czasokres u\u017cytkowania morskich kontener\u00f3w ch\u0142odniczych w transporcie morskim jest ograniczony powsta\u0142a koncepcja dalszego u\u017cytkowania wycofanych z eksploatacji kontener\u00f3w dla cel\u00f3w dojrzewalniczych. Wiele z wycofanych z eksploatacji morskich kontener\u00f3w\u00a0 z punktu widzenia ch\u0142odniczego to ci\u0105gle sprawne komory ch\u0142odnicze. Takie kontenery po odpowiedniej adaptacji ciesz\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 jako komory dojrzewalnicze w\u00a0 niezbyt bogatych krajach \u2013 rys. 18.<\/p>\n Rys. 18.\u00a0 Wykorzystanie wycofanych z eksploatacji morskich kontener\u00f3w ch\u0142odniczych\u00a0 jako komory dojrzewalnicze. A \u2013 dojrzewalnia typu piramida, B \u2013 Dojrzewania na paletach typu tight stacking,<\/em><\/span> Artyku\u0142 ten w skr\u00f3cie przedstawia histori\u0119 rozwoju konstrukcji bananowych kom\u00f3r dojrzewalniczych.\u00a0 Ostatnim z wymog\u00f3w jaki obecnie stawia si\u0119 przed dobr\u0105 dojrzewalni\u0105 to problem ograniczenia emisji\u00a0 gaz\u00f3w cieplarnianych. G\u0142\u00f3wnym problemem jest zanik warstwy ozonowej (ODP \u2013 Ozon Depletion Potential) oraz rosn\u0105cy efekt cieplarniany (GWP \u2013 Global Warming Potential) .\u00a0 Apele \u015brodowisk naukowych i ekolog\u00f3w \u00a0o rozwi\u0105zanie tego problemu nie we wszystkich krajach znalaz\u0142y uznanie. Wsp\u00f3lnota Europejska podj\u0119\u0142a dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu rozwi\u0105zanie tego problemu. Czynniki ch\u0142odnicze R12, R22, R502 zosta\u0142y praktycznie wycofane i zast\u0105pione czynnikami o zerowej warto\u015bci ODP. Parlament Unii Europejskiej i Rada Europy 17 maja 2006 roku\u00a0 uchwali\u0142y rozporz\u0105dzenie \u201e w sprawie niekt\u00f3rych fluorowanych gaz\u00f3w cieplarnianych\u201d , a 19 grudnia 2007 roku wydane zosta\u0142o Rozporz\u0105dzenie Komisji Wsp\u00f3lny Europejskiej ustanawiaj\u0105ce zgodnie Celem podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144 jest redukcja emisji gaz\u00f3w cieplarnianych do roku 2030 o 70% Drugim sposobem osi\u0105gni\u0119cia celu jest spowodowanie by przy budowie nowych instalacji ch\u0142odniczych w dojrzewalniach zminimalizowa\u0107 ilo\u015b\u0107 czynnika ch\u0142odniczego poprzez np. budow\u0119 instalacji ch\u0142odniczych z po\u015brednim obiegiem ch\u0142odniczym. \u00a0Wysokie temperatury czynnika po\u015bredniego pozwalaj\u0105 na stosowanie wody jako czynnik po\u015bredni.\u00a0 W krajach, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 niskie temperatury zewn\u0119trzne przez d\u0142u\u017csze okresy czasu stosuje si\u0119 naturalne ch\u0142odzenie czynnika po\u015bredniego (free cooling) cieczy o obni\u017conej temperaturze zamarzania (glikole, solanki,\u00a0 roztwory chemiczne, itp.). W takich rozwi\u0105zaniach technicznych czynnik ch\u0142odniczy wyst\u0119puje tylko Zastosowanie dwutlenku w\u0119gla jako naturalnego czynnika ch\u0142odniczego z racji wysokich temperatur ch\u0142odzenia nie b\u0119dzie w dojrzewalniach banan\u00f3w szerzej stosowany. Alternatywnym rozwi\u0105zaniem Na razie ich powszechne zastosowanie ogranicza si\u0119 do przemys\u0142u samochodowego, ale i tam jest grupa ich przeciwnik\u00f3w.<\/p>\n Co do przysz\u0142o\u015bci, po prostu czas poka\u017ce.<\/p>\n Artyku\u0142 ten w du\u017cym skr\u00f3cie przedstawia histori\u0119 rozwoju konstrukcji kom\u00f3r dojrzewalniczych. Oddzielny artyku\u0142 po\u015bwi\u0119cony b\u0119dzie wyposa\u017ceniu technologicznemu kom\u00f3r, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c Autor: Banan zielony rosn\u0105cy na bananowcu (ro\u015blinie zielnej, kt\u00f3rej\u00a0 w naszym klimacie kuzynem jest kwiat lilii) nigdy na nim nie dojrzeje w spos\u00f3b naturalny. Je\u015bli nie zostanie \u015bci\u0119ty,\u00a0 a pozostawiony na bananowcu sczernieje i zgnije. \u015aci\u0119ty i oddzielony od ro\u015bliny macierzystej samorzutnie po pewnym okresie czasu rozpoczyna proces dojrzewania. Okres od chwili \u015bci\u0119cia banana do momentu … Czytaj dalej Cz\u0119\u015b\u0107 II: \u017b\u00f3\u0142ty banan \u2013 dojrzewanie i przegl\u0105d konstrukcji dojrzewalni<\/span>
\nW trakcie procesu dojrzewania zachodz\u0105 w bananie bardzo istotne zmiany s\u0105 to wydzielanie ciep\u0142a, dwutlenku w\u0119gla, pary wodnej.\u00a0 Na prze\u0142omie 2 i 3 doby dojrzewania proces ten jest tak intensywny, \u017ce niekt\u00f3rzy nazywaj\u0105 go \u201eeksplozj\u0105 ciepln\u0105\u201d. Gdy sk\u00f3rka banana ma wi\u0119cej koloru \u017c\u00f3\u0142tego od zielonego (tak zwany\u00a0 kolor 4) proces dojrzewania uwa\u017ca si\u0119 z punktu widzenia dojrzewalni za zako\u0144czony. Koncentracja cukru w mi\u0105\u017cszu takiego banana si\u0119ga ponad 20%.\u00a0 Banan tak dojrza\u0142y to dalej produkt \u017cywy wymagaj\u0105cy du\u017cej dba\u0142o\u015bci. W zale\u017cno\u015bci od jego temperatury procesy \u017cyciowe s\u0105 nadal kontynuowane z r\u00f3\u017cn\u0105 szybko\u015bci\u0105. Najpierw stopniowo zanikaj\u0105 \u015blady koloru zielonego i banan z czasem \u00a0staje si\u0119 ca\u0142kowicie \u017c\u00f3\u0142ty. W tym okresie powinien on znale\u017a\u0107 swojego klienta \u2013 konsumenta. Przez wielu smakoszy taki banan uwa\u017cany jest za najsmaczniejszy. Obok s\u0142odyczy oferuje on ca\u0142e spektrum dozna\u0144 smakowych i zapachowych.\u00a0 Je\u015bli nie znajdzie w tym czasie swego konsumenta to po pewnym czasie zaczynaj\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 na jego sk\u00f3rce plamy cukrowe \u015bwiadcz\u0105ce, \u017ce 100% skrobi zamieni\u0142o si\u0119 w cukier. Taki banan jest najs\u0142odszy i takiego banana najbardziej lubi\u0105 konsumowa\u0107 Japo\u0144czycy.<\/p>\n<\/a>Rys. 2.\u00a0 Skala kolor\u00f3w dojrzewaj\u0105cych banan\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n
\n– \u00a0wysoka jako\u015b\u0107 i d\u0142ugie \u017cycie na p\u00f3\u0142ce w sklepie dojrza\u0142ego banana (shelf life),
\n– \u00a0niska i nieuci\u0105\u017cliwa pracoch\u0142onno\u015b\u0107 przy za\u0142adunku i roz\u0142adunku komory dojrzewalniczej,
\n– \u00a0generowanie niskich koszt\u00f3w inwestycyjnych i eksploatacyjnych,
\n– uwzgl\u0119dnienie proekologicznych rozwi\u0105za\u0144 urz\u0105dzenia ch\u0142odniczego przy budowie komory dojrzewalniczej.<\/p>\n
\n<\/a>Rys. 3. Zale\u017cno\u015b\u0107 szybko\u015bci dojrzewania \u201estandardowych\u201d banan\u00f3w od temperatury.<\/em><\/span><\/p>\n
\ni wpuszczenia do komory naturalnego gazu – etylenu. Gaz ten o wzorze chemicznym C2<\/sub>H4<\/sub> powoduje \u201ezabicie\u201d ( jak m\u00f3wi\u0105 pracownicy) \u00a0resztek zielonego \u017cycia we wszystkich bananach znajduj\u0105cych si\u0119 w komorze \u00a0i rozpocz\u0119cie procesu dojrzewania banan\u00f3w niezale\u017cnie od ich wieku biologicznego. Etylen to w\u0119glowod\u00f3r, gaz naturalny kt\u00f3rego wydzielanie towarzyszy praktycznie wszystkim dojrzewaj\u0105cym owocom i warzywom. Najwi\u0119cej wydzielaj\u0105 go te\u017c owoce i warzywa podczas proces\u00f3w gnilnych i chorobowych.\u00a0 Dlatego te\u017c, podczas pakowania banan\u00f3w w kartony, zwraca si\u0119 bardzo du\u017c\u0105 uwag\u0119 aby do kartonu nie trafi\u0142y banany chore b\u0105d\u017a uszkodzone, kt\u00f3re mog\u0105 w czasie \u00a0transportu sta\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em produkcji etylenu i ju\u017c podczas drogi rozpocz\u0105\u0107 naturalny proces dojrzewania.<\/p>\n
\n<\/a>Rys. 4. Dojrzewalnia banan\u00f3w dostarczanych w ki\u015bciach.<\/em><\/span><\/p>\n
\nW pierwszych dojrzewalniach kartony uk\u0142adano w tzw. piramid\u0119 \u2013 rys. 5.<\/p>\n
\ni roz\u0142adunek banan\u00f3w by\u0142 realizowany r\u0119cznie. Po za\u0142adunku komory opuszczany by\u0142 na g\u00f3rn\u0105 warstw\u0119 banan\u00f3w ruchomy sufit, kt\u00f3ry tworzy\u0142 kana\u0142 rozprowadzaj\u0105cy powietrze z ch\u0142odnicy powietrza. Powietrze aby zamkn\u0105\u0107 cyrkulacj\u0119 musia\u0142o przep\u0142ywa\u0107 kana\u0142ami powietrza utworzonymi miedzy kartonami. Na ko\u0144cu komory, cyrkuluj\u0105ce powietrze by\u0142o zasysane przez wentylatory ch\u0142odnicy i przet\u0142aczane przez ch\u0142odnic\u0119.\u00a0 Du\u017ca wydajno\u015b\u0107 wentylator\u00f3w oraz du\u017ca powierzchnia kontaktu cyrkuluj\u0105cego powietrza z ka\u017cdym kartonem pozwala\u0142a uzyska\u0107 du\u017c\u0105 r\u00f3wnomierno\u015b\u0107 temperatury banan\u00f3w. Dzi\u0119ki takiemu rozwi\u0105zaniu dojrza\u0142y banan wykazywa\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 jednorodno\u015bci\u0105 \u017c\u0105danego koloru i temperatury. Wad\u0105 tego typu dojrzewalni by\u0142a du\u017ca pracoch\u0142onno\u015b\u0107, bardzo uci\u0105\u017cliwa praca i w wyniku przek\u0142adania karton\u00f3w, mechaniczne uszkadzanie banan\u00f3w i utrata ich jako\u015bci.
\n<\/a>Rys . 5.\u00a0 Dojrzewalnia banan\u00f3w typu piramida.<\/span><\/em><\/p>\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nW efekcie nier\u00f3wnomiernego i dla niekt\u00f3rych karton\u00f3w nie wystarczaj\u0105cego odbioru ciep\u0142a proces dojrzewania przebiega\u0142 z r\u00f3\u017cn\u0105 szybko\u015bci\u0105 w r\u00f3\u017cnych kartonach. W efekcie tak paletyzowane banany dojrzewa\u0142y w r\u00f3\u017cnych temperaturach z r\u00f3\u017cn\u0105 szybko\u015bci\u0105. Po procesie dojrzewania otrzymywano banany o r\u00f3\u017cnych kolorach i r\u00f3\u017cnych temperaturach. Taki banan z punktu widzenia handlu sta\u0142 si\u0119 towarem trudnym do sprzedania i cz\u0119sto niepe\u0142nowarto\u015bciowym.<\/p>\n
\n<\/a><\/p>\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nw \u015bcianie oporowej na ko\u0144cu komory dojrzewalniczej, wentylatory podczas pracy wywo\u0142uj\u0105 podci\u015bnienie w korytarzu przykrytym brezentem \u00a0mi\u0119dzy paletami z jednej strony oraz nadci\u015bnienie
\nw przestrzeni nad paletami z drugiej. W konsekwencji cyrkuluj\u0105ce powietrze przeciska si\u0119 przez kartony, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 dojrzewane banany. W celu zoptymalizowania tego przep\u0142ywu kartony z bananami posiadaj\u0105 w \u015bcianach bocznych specjalne otwory. Ten typ ci\u015bnieniowych kom\u00f3r ch\u0142odniczych nosi nazw\u0119 komory typu Cool Care. Pewn\u0105 modyfikacj\u0119 tych kom\u00f3r stanowi rozwi\u0105zanie o nazwie Del Monte, w kt\u00f3rym wentylatory cyrkuluj\u0105ce powietrze w komorze s\u0105 jednocze\u015bnie wentylatorami ch\u0142odnicy powietrza. Nale\u017cy tak\u017ce doda\u0107, \u017ce ten typ sztaplowania poprawi\u0142 efektywno\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 transportu. Za\u0142adunek komory i ich roz\u0142adunek wykonywany jest przy pomocy w\u00f3zka wid\u0142owego. Eliminuje to ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119 fizyczn\u0105, nie powoduj\u0105c uszkadzania banan\u00f3w oraz znacznie przy\u015bpiesza czas za\u0142adunku i roz\u0142adunku.<\/p>\n
\nrys. 10.
\n<\/a>Rys.10. \u00a0Ci\u015bnieniowa komora dojrzewalnicza typu Interko.<\/span><\/em><\/p>\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\ndoszczelniaczy i ich odporno\u015b\u0107 na rozerwanie (czasami ponad palet\u0119 wystaj\u0105 kartonowe naro\u017cniki, kt\u00f3re mog\u0105 powodowa\u0107 przebicie balonu doszczelniaj\u0105cego).<\/p>\n
\n<\/a>Rys. 13. Ci\u015bnieniowa komora dojrzewalnicza typu Interko z kurtynami bocznymi.<\/span><\/em><\/p>\n
\nW przypadkach gdy nie mo\u017ce by\u0107 powy\u017cszy warunek spe\u0142niony, komora dojrzewalnicza jest uzupe\u0142niana\u00a0 paletami z pustymi kartonami, kt\u00f3re pod wzgl\u0119dem doszczelnienia cyrkulacji i oporu przep\u0142ywu powietrza zast\u0119puj\u0105 brakuj\u0105ce palety z bananami.<\/p>\n
\n<\/a>Rys. 14. Ci\u015bnieniowa komora dojrzewalnicza firmy Interko typu Lock Sock.<\/span><\/em><\/p>\n
\nz niejednorodno\u015bci\u0105 koloru i temperatury banan\u00f3w po cyklu dojrzewalniczym. Zastosowano tu jedn\u0105 du\u017c\u0105 poziom\u0105 ch\u0142odnice powietrza tak zaprojektowan\u0105 by wykraplaj\u0105ca si\u0119 w niej wilgo\u0107 mia\u0142a tendencje do fluidyzacyjnego nawil\u017cania przep\u0142ywaj\u0105cego przez ni\u0105 powietrza. W celu ujednolicenia strumienia powietrza przep\u0142ywaj\u0105cego przez palety zastosowano dystrybutor powietrza, kt\u00f3ry
\nz jednej strony r\u00f3wnomiernie rozdziela powietrze do wszystkich palet niezale\u017cnie od ich po\u0142o\u017cenia
\nw komorze, z drugiej za\u015b nie powoduje nadmiernego wych\u0142odzenia wierzchniej warstwy banan\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 na palecie. Dodatkowo w celu poprawy jako\u015bci procesu dojrzewania zast\u0105piono\u00a0 tradycyjny schodkowy schemat zmiany temperatury banan\u00f3w podczas procesu dojrzewania (rys.3.) tzw. ramp\u0105 temperaturow\u0105. Zast\u0105piono tradycyjne ch\u0142odzenie typu 100% wydajno\u015bci on\/off bardziej naturalnym ch\u0142odzeniem analogowym (dostosowuj\u0105c wydajno\u015b\u0107 ch\u0142odnicy powietrza do chwilowego zapotrzebowania). Rozwi\u0105zanie to zaowocowa\u0142o nie tylko ni\u017cszymi kosztami inwestycyjnym ale te\u017c wy\u017csz\u0105 jako\u015bci\u0105 dojrza\u0142ych banan\u00f3w (r\u00f3wnomierny kolor i temperatura w ca\u0142ej masie banan\u00f3w, mniejsza strata masy z powodu ususzki oraz d\u0142u\u017csze \u017cycie na p\u00f3\u0142ce w sklepie \u2013 shelf life).<\/p>\n
\n<\/a>Rys. 15.\u00a0 Ci\u015bnieniowa komora dojrzewalnicza typu Chiquita 2000.<\/span><\/em><\/p>\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n
\nw procesie dojrzewania jednostk\u0105 jak\u0105 jest kontener ch\u0142odniczy a nie paleta. Stanowi on nie tylko jednostk\u0119 transportow\u0105 ale tak\u017ce dojrzewalni\u0119 w czasie transportu. Efektem takiego wykorzystania kontenera jest skr\u00f3cenie czasu od zbioru banana do punktu sprzeda\u017cy a wi\u0119c do konsumenta, a to zawsze zaowocuje wy\u017csz\u0105 jako\u015bci\u0105 banana \u2013 rys.17.
\n<\/a>Rys. 17.\u00a0 Dojrzewanie banan\u00f3w w kontenerach podczas ich transportu.<\/span><\/em><\/p>\n\n
\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n
\nC- dojrzewalnia kontenerowa. Kontenery znajduj\u0105 si\u0119 na zewn\u0105trz budynku dojrzewalni.<\/em><\/span><\/p>\n
\nz rozporz\u0105dzeniem (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady standardowe wymogi w zakresie kontroli szczelno\u015bci w odniesieniu do stacjonarnych urz\u0105dze\u0144 ch\u0142odniczych i klimatyzacyjnych oraz pomp ciep\u0142a zawieraj\u0105cych niekt\u00f3re fluorowane gazy cieplarniane.<\/p>\n
\nw por\u00f3wnaniu do roku 1990. Tan ambitny cel ma zosta\u0107 zrealizowany dwu torowo. Po pierwsze \u00a0poprzez skoncentrowanie si\u0119 na dzia\u0142aniach profilaktycznych maj\u0105cych poprawi\u0107 stan techniczny ju\u017c pracuj\u0105cych instalacji ch\u0142odniczych zawieraj\u0105cych fluorowany gaz cieplarniany. Na mocy odpowiednich ustaw krajowych (w Polsce ustawa z dnia 15 maja 2015 roku o substancjach zubo\u017caj\u0105cych warstw\u0119 ozonow\u0105 oraz o niekt\u00f3rych fluorowanych gazach cieplarnianych\u00a0 Dz. U. z dnia 25 czerwca 2015 r.\u00a0 poz. 881)\u00a0 zosta\u0142 wprowadzony Centralny Rejestr Operator\u00f3w na mocy kt\u00f3rego wszystkie urz\u0105dzenia ch\u0142odnicze zawieraj\u0105ce wi\u0119cej ni\u017c 3 kg fluorowanego czynnika ch\u0142odniczego podlegaj\u0105 rejestracji i systematycznej kontroli pod k\u0105tem szczelno\u015bci dokonywanej przez certyfikowany personel\u00a0 certyfikowanych firm ch\u0142odniczych. Dokumenty wyra\u017anie okre\u015blaj\u0105 jak tak\u0105 kontrol\u0119 nale\u017cy przeprowadzi\u0107, jak\u0105 wiedz\u0119 powinna posiada\u0107 osoba wykonuj\u0105ca kontrol\u0119, w co powinna by\u0107 wyposa\u017cona i gdzie umie\u015bci\u0107 \u00a0informacje na temat przeprowadzonej kontroli b\u0105d\u017a naprawy. Podj\u0119te dzia\u0142ania maj\u0105 ograniczy\u0107 emisje fluorowanych czynnik\u00f3w ch\u0142odniczych znajduj\u0105cych si\u0119 w ju\u017c pracuj\u0105cych urz\u0105dzeniach. Jednocze\u015bnie podj\u0119to dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do stosowania czynnik\u00f3w naturalnych oraz czynnik\u00f3w syntetycznych o ni\u017cszych warto\u015bciach GWP.<\/p>\n
\nw ch\u0142odnicy cieczy po\u015bredniej tzw. chillerze. Ilo\u015b\u0107 czynnika ch\u0142odniczego u\u017cytego w uk\u0142adach po\u015brednich jest cz\u0119sto wielokrotnie mniejsza w por\u00f3wnaniu do rozwi\u0105za\u0144 z po\u015brednim odparowaniem. Chillery s\u0105 produkowane przez bardzo wyspecjalizowane zak\u0142ady, kt\u00f3re gwarantuj\u0105 wysok\u0105 jako\u015b\u0107 wykonania (i szczelno\u015b\u0107 w okresie eksploatacji) jak i optymaln\u0105 konstrukcj\u0119. Zastosowanie chiller\u00f3w z czynnikiem po\u015brednim o niskiej temperaturze zamarzania pozwala na instalowanie chiller\u00f3w poza budynkiem dojrzewalni co znowu pozwala na zastosowanie naturalnych czynnik\u00f3w ch\u0142odniczych typu amoniak czy propan. Oba te czynniki to czynniki o bardzo niskiej warto\u015bci GWP, ale ich stosowanie wymaga okre\u015blonych warunk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. Ich palno\u015b\u0107 oraz szkodliwe oddzia\u0142ywanie na organizm ludzki w przypadku amoniaku stawia specjalne wymagania przy ich stosowaniu. Zalety, zw\u0142aszcza propanu powinny sk\u0142oni\u0107 inwestor\u00f3w na jego zastosowanie
\nw nowych konstrukcjach.<\/p>\n
\n(w uk\u0142adach ch\u0142odniczych bezpo\u015bredniego odparowania) jest zastosowanie nowych syntetycznych czynnik\u00f3w ch\u0142odniczych o niskim GWP (olefiny). Czynniki typu R1234xy, czy R1234yf s\u0105 jednak czynnikami lekko palnymi i ich zastosowanie wymaga wnikliwej analizy w ka\u017cdym przypadku.<\/p>\n
\nw ostatnich latach ulega\u0142o systematycznemu doskonaleniu i rozwojowi.<\/p>\n
\ndr in\u017c. Grzegorz MIZERA
\nInstytut Maszyn Przep\u0142ywowych im. Roberta Szewalskiego
\nPolskiej Akademii Nauk w Gda\u0144sku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"