\n
![\"\"](\"http:\/\/mizera.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/3_1.png\")
<\/a>Rys. 1. Termostat bananowy BA -192. Widok na panel sterowniczy i schemat pod\u0142\u0105cze\u0144 elektrycznych<\/em><\/span><\/p>\nTermostat ten pozwala na zdalne mierzenie temperatury banan\u00f3w w trzech reprezentatywnych kartonach przy pomocy czujek typu PT-100 (rys. 2),\u00a0 wybiera\u0107 dowolny program dojrzewalniczy (od 4 do 8 dni), na bie\u017c\u0105co odczytywa\u0107 czas przebiegu procesu, wybiera\u0107 czujk\u0119 \u201eprowadz\u0105c\u0105\u201d zmiany temperatury banan\u00f3w w komorze, korygowa\u0107 proces przez podnoszenie lub opuszczanie temperatury standardowej. Na wyj\u015bciu sterownika (output) znajduj\u0105 si\u0119 dwa styki on\/off oraz wyj\u015bcie analogowe do rejestracji temperatury banana.\u00a0 Wyj\u015bcia te steruj\u0105 prac\u0105 urz\u0105dzenia ch\u0142odniczego i urz\u0105dzenia grzewczego.<\/p>\n
Sterownik nie sterowa\u0142 ani procesem etylenowania ani procesem wentylacji. Czynno\u015bci te by\u0142y nadal wykonywane r\u0119cznie, b\u0105d\u017a realizowa\u0142 je zesp\u00f3\u0142 przeka\u017anik\u00f3w czasowych w szafach zasilaj\u0105co \u2013 sterowniczych. Nast\u0119pna generacja sterownika ju\u017c uwzgl\u0119dnia\u0142a te potrzeby \u2013 rys. 3.<\/p>\n Sterowniki Proba 50 przeznaczone s\u0105 g\u0142\u00f3wnie do kom\u00f3r typu Cool Care i Del Monte wyposa\u017conych Dla kom\u00f3r typu Interko gdzie wyst\u0119puj\u0105 3 ch\u0142odnice powietrza opracowano specjaln\u0105 konstrukcje sterownika\u00a0 Proba 110 \u2013 rys. 4.<\/p>\n Sterownik Proba 110 jest przez wielu u\u017cytkownik\u00f3w nazywany komputerem dojrzewalniczym z racji wyposa\u017cenia go w wiele dodatkowych\u00a0 funkcji.\u00a0 Schemat elektryczny wej\u015b\u0107 i wyj\u015b\u0107 sterownika przedstawia rysunek 5.<\/p>\n Do sterownika tego mo\u017cna pod\u0142\u0105czy\u0107 9 sensor\u00f3w temperaturowych PT1000, sensor pomiaru koncentracji etylenu, sensor pomiaru wilgotno\u015bci. Jest te\u017c przewidziane wej\u015bcie na sensor zapasowy\u00a0 (np. pomiaru CO2<\/sub>) oraz 6 wej\u015b\u0107 cyfrowych. Zgodnie z wymaganiami kom\u00f3r, Interko posiada osobne sterowanie ka\u017cd\u0105 ch\u0142odnic\u0105\u00a0 tak w procesie ch\u0142odzenia jak i grzania oraz mo\u017cliwo\u015bci\u0105 ich wy\u0142\u0105czania gdy komora nie jest w pe\u0142ni za\u0142adowana. \u00a0Dodatkowo Proba 110 ma wyj\u015bcia dla dw\u00f3ch poziom\u00f3w alarm\u00f3w,\u00a0 blokad\u0119 otwieranie drzwi w okresie gazowania, 4 wyj\u015bcia analogowe, pod\u0142\u0105czenie do sieci komputerowej oraz dodatkowe wyj\u015bcie zapasowe.\u00a0 W przypadku gdy dojrzewalnia jest wyposa\u017conaw kilka kom\u00f3r dojrzewalniczych\u00a0 mo\u017cliwe jest umieszczenie sterownik\u00f3w w jednym miejscu – rys. 6 Rys. 7.\u00a0 Komputer zdalnie obs\u0142uguj\u0105cy zestaw sterownik\u00f3w Proba 110.<\/span><\/em><\/span><\/a><\/p>\n Najnowsze rozwi\u0105zanie sterownik\u00f3w serii Proba, Proba 4 \u2013 rys. 8. rezygnuje z mo\u017cliwo\u015bci tradycyjnego wprowadzania danych z klawiatury sterownika. Obs\u0142uga jego odbywa si\u0119 b\u0105d\u017a Komunikacja mi\u0119dzy komputerem czy personalnym urz\u0105dzeniem mobilnym jest zorganizowana Wdro\u017cenie rozwi\u0105zania Chiquita 2000 w 1996 roku (o czym by\u0142a mowa w poprzednim artykule) zbieg\u0142o si\u0119 w czasie z upowszechnianiem sterownik\u00f3w swobodnie programowanych z coraz szerszym stosowaniem przemys\u0142owych komputer\u00f3w do sterowania prac\u0105 instalacji dojrzewalni banan\u00f3w. Rozwi\u0105zania te da\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 opracowywania indywidualnych program\u00f3w sterowniczych dla poszczeg\u00f3lnych klient\u00f3w jak r\u00f3wnie\u017c realizacji ch\u0142odzenia analogowego w miejsce tradycyjnego on\/off poprzez stosowanie bardzo przyjaznej bananom rampy temperaturowej podczas ich dojrzewania. Sterowniki te pozwalaj\u0105 na sterowanie nie tylko procesem dojrzewania ale te\u017c prac\u0105 ca\u0142ego urz\u0105dzenia ch\u0142odniczo \u2013 grzewczego.<\/p>\n Taka technika sterowania pozwala na zdaln\u0105 obs\u0142ug\u0119 dojrzewalni, zdalny monitoring, ci\u0105g\u0142\u0105 rejestracj\u0119 parametr\u00f3w pracuj\u0105cego urz\u0105dzenia i procesu dojrzewania jak i realizacj\u0119 praktycznie 24 godzinnego nadzoru.<\/p>\n Przyk\u0142ad wizualizacji pracy dojrzewalni banan\u00f3w sterowanej przy pomocy komputera przemys\u0142owego przedstawia rys.\u00a0 10.<\/p>\n Nowoczesne programy sterownicze typu fazzy czy sieci neuronowych pozwalaj\u0105 na realizacj\u0119 nie tylko bardzo indywidualnych program\u00f3w dojrzewalniczych ale tak\u017ce realizowa\u0107 je przy niskich kosztach eksploatacyjnych.<\/p>\n Utrzymanie w\u0142a\u015bciwiej temperatury banan\u00f3w w dojrzewalniach jest wa\u017cnym ale nie jedynym parametrem, kt\u00f3ry wymaga sta\u0142ej kontroli. Przeprowadzony w spos\u00f3b prawid\u0142owy proces dojrzewania oraz wentylacji kom\u00f3r dojrzewalniczych jest gwarantem wysokiej jako\u015bci dojrza\u0142ych banan\u00f3w.<\/p>\n O roli etylenu w procesie dojrzewania wspomniano ju\u017c wcze\u015bniej. Obecnie w dojrzewalniach stosuje si\u0119 praktycznie dwa r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a etylenu. Jedno, to generator etylenu rys. 19.<\/p>\n Zasada pracy generatora etylenu polega na bezwodnym spalaniu alkoholu w obecno\u015bci katalizatora. Poniewa\u017c etylen jest gazem palnym a przy 2,6 % st\u0119\u017ceniu z powietrzem wybuchowym nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 \u017ceby w komorze, w kt\u00f3rej odbywa si\u0119 etylenowanie nie nast\u0105pi\u0142o przekroczenie tego st\u0119\u017cenia. W praktyce uwa\u017ca si\u0119, \u017ce st\u0119\u017cenie na poziomie 400 \u2013 600 ppm utrzymywane przez 24 godziny jest st\u0119\u017ceniem optymalnym podczas procesu etylenowania.<\/p>\n Drugim \u017ar\u00f3d\u0142em etylenu w dojrzewalni banan\u00f3w mo\u017ce by\u0107\u00a0 u\u017cycie mieszaniny gazu sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 Do du\u017cych dojrzewalni \u201ebanarg\u201d jest dostarczany w tak zwanych wi\u0105zkach, a do jego rozpr\u0119\u017cania s\u0142u\u017c\u0105 specjalne stacje redukcyjne \u2013 rys. 13.<\/p>\n Poniewa\u017c z analizy koszt\u00f3w etylenowania gazem \u201ebanarg\u201d wynika, \u017ce najwi\u0119kszy udzia\u0142 w kosztach ma transport i dzier\u017cawa butli to w niekt\u00f3rych szczeg\u00f3lnie du\u017cych dojrzewalniach stosuje si\u0119 ma\u0142e wytw\u00f3rnie gazu \u201ebanarg\u201d, kt\u00f3re funkcjonuj\u0105 tylko dla potrzeb danej dojrzewalni. Uzyskany Podejmowane by\u0142y r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3by u\u017cywania czystego etylenu bez azotu do etylenowania kom\u00f3r Niezale\u017cnie od metody etylenowania wa\u017cne jest by koncentracja etylenu by\u0142a podczas ca\u0142ego procesu dojrzewania na w\u0142a\u015bciwym poziomie. Wymagania technologiczne okre\u015bla si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od techniki dozowania etylenu.<\/p>\n Stosuj\u0105c generator etylenu w procesie gazowania u\u017cywa si\u0119 jeden litr p\u0142ynu do gazowania dla komory dojrzewalniczej na 24 palety z bananami. Nowoczesny gazogenerator generuje stosunkowo du\u017ce st\u0119\u017cenie etylenu w okresie pocz\u0105tkowym, a nast\u0119pnie zmniejsza swoj\u0105 wydajno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 utrzymuje przez okres 18 godzin. Przez ostatnie 6 godzin okresu gazowania generator ju\u017c nie pracuje. W\u0142a\u015bciwie dobrana wydajno\u015b\u0107 gazogeneratora zapewnia, \u017ce przez ca\u0142y okres pierwszych 18 godzin gazowania koncentracja etylenu jest na poziomie 600- 400 ppm, a pod koniec 24-ro godzinnego etylenowania osi\u0105ga poziom 150 ppm, kt\u00f3ry jest r\u00f3wny koncentracji etylenu produkowanego ju\u017c przez same dojrzewaj\u0105ce banany.<\/p>\n Rozwi\u0105zania wykorzystuj\u0105ce gaz \u201ebanarg\u201d s\u0105 realizowane w dwojaki spos\u00f3b.<\/p>\n Pierwszy prosty i najstarszy polegaj\u0105cy na wpuszczania do komory dojrzewalniczej gazu \u201ebanarg\u201d przez okres 30 minut strumieniem, kt\u00f3ry spowoduje wzrost st\u0119\u017cenia etylenu do poziomu 1000 ppm. Taki pocz\u0105tkowy poziom etylenu jest gwarantem, \u017ce w standardowej gazoszczelnej komorze dojrzewalniczej poziom etylenu w przeci\u0105gu 24 godzin nie spadnie poni\u017cej 150 ppm.<\/p>\n Drugi spos\u00f3b regulacji polega na zainstalowaniu w komorze dojrzewalniczej sensora pomiaru koncentracji etylenu – rys. 14. Sensor ten mierzy koncentracj\u0119 etylenu, a wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z nim sterownik otwiera b\u0105d\u017a zamyka zaw\u00f3r elektromagnetycznego, kt\u00f3ry dopuszcza gaz \u201ebanarg\u201d\u00a0 do komory dojrzewalniczej w ilo\u015bci potrzebnej do utrzymania poziomu 400 \u2013 600 ppm.<\/p>\n System nie tylko optymalizuje zu\u017cycie gazu \u201ebanarg\u201d ale po\u015brednio w oparciu o zu\u017cycie tego \u00a0gazu sygnalizuje stan szczelno\u015bci (gazowej) komory dojrzewalniczej. Trzeba tu jednak zaznaczy\u0107, \u017ce instalowane czujniki pomiaru koncentracji etylenu wymagaj\u0105 6 miesi\u0119cznej kalibracji.<\/p>\n 24 godzinny okres etylenowania ko\u0144czy si\u0119 intensywnym procesem wentylacji komory dojrzewalniczej. W tym te\u017c celu ka\u017cda komora dojrzewalnicza winna by\u0107 wyposa\u017cona w system wentylacji. Jego zadaniem jest utrzymywanie na w\u0142a\u015bciwym poziomie koncentracji tlenu i dwutlenku w\u0119gla podczas procesu dojrzewania. Zbyt wysoka koncentracja CO2 <\/sub>\u00a0i zbyt niska koncentracja O2 <\/sub>\u00a0powoduje zahamowanie procesu dojrzewania, m\u0119tnienie sk\u00f3rki banana a w przypadkach ekstremalnych mo\u017ce spowodowa\u0107 beztlenowe oddychanie dojrzewaj\u0105cych banan\u00f3w a skrobia zamiast w cukier zmienia\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w alkohol cz\u0119sto o bardzo nieprzyjemnym octowym zapachu W trakcie etylenowania nie wentyluje si\u0119 komory dojrzewalniczej. Niekt\u00f3rzy po zako\u0144czenie cyklu etylenowania preferuj\u0105 wykonanie podw\u00f3jnej wentylacji. \u015awie\u017ce powietrze do wentylacji komory zasysane jest \u00a0z przestrzeni budynku dojrzewalni, a zu\u017cyte jest wyt\u0142aczane na zewn\u0105trz budynku poprzez uk\u0142ad kana\u0142\u00f3w wentylacyjnych –\u00a0 rys. 15.<\/p>\n Znane s\u0105 przypadki sterowania procesem wentylacji przy pomocy sensora pomiaru koncentracji CO2<\/sub> rys. 16 ale rozwi\u0105zanie to jest stosowane sporadycznie.<\/p>\n Instalacje etylenowania i wentylacji zapewniaj\u0105 realizacj\u0119 cyklu dojrzewania banan\u00f3w zgodnie W niekt\u00f3rych komorach dojrzewalniczych zw\u0142aszcza wyposa\u017conych w ma\u0142e ch\u0142odnice powietrza stosowany jest uk\u0142ad nawil\u017cania sterowany czujnikiem wilgotno\u015bci \u2013 rys. 17.<\/p>\n W artykule opisano najwa\u017cniejsze wyposa\u017cenie kom\u00f3r dojrzewalniczych banan\u00f3w. Zawarte w nim\u00a0 informacje nie wyczerpuj\u0105 poruszanych w nim zagadnie\u0144. \u00a0Autor mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 Autor: Instytut Maszyn Przep\u0142ywowych im. Roberta Szewalskiego Polskiej Akademii Nauk w Gda\u0144sku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Konstrukcja i wyposa\u017cenie dojrzewalni ma na celu zapewnienie uzyskania najwy\u017cszej jako\u015bci dojrza\u0142ych\u00a0 banan\u00f3w przy racjonalnym nak\u0142adzie pracy i energii. Komory dojrzewalnicze wyposa\u017ca si\u0119 nie tylko w urz\u0105dzenie ch\u0142odnicze i grzewcze ale te\u017c w instalacje etylenowania i wentylacji. Sterowaniem prac\u0105 tych urz\u0105dze\u0144 i instalacji zajmuj\u0105 si\u0119 ro\u017cnego typu sterowniki. Opracowany i powszechnie obecnie stosowany schemat dojrzewania … Czytaj dalej Cz\u0119\u015b\u0107 III: \u017b\u00f3\u0142ty banan \u2013 wyposa\u017cenie dojrzewalni<\/span> <\/a>Rys. 2. Sensor do pomiaru temperatury banan\u00f3w\u00a0 (PT 100 lub PT 1000) i powietrza<\/em>.<\/span><\/p>\n<\/a>Rys. 3. Sterownik pracy komory dojrzewalniczej typu Proba 50. Wyposa\u017cony ju\u017c w wyj\u015bcie do sterowania procesem etylenowania i wentylacji.<\/em><\/span><\/p>\n
\nw jedn\u0105 ch\u0142odnic\u0119 powietrza.<\/p>\n<\/a>Rys. 4. Sterownik Proba 110.<\/em><\/span><\/p>\n<\/a>Rys. 5. Schemat pod\u0142acze\u0144 elektrycznych do sterownika Proba 110.<\/em><\/span><\/p>\n
\na ca\u0142y ich zestaw mo\u017cna obs\u0142ugiwa\u0107 zdalnie za po\u015brednictwem interfejsu Proba 120 \u2013 rys. 7 przez zdalny komputer \u2013 rys. 8. Komputer prowadzi rejestracj\u0119 procesu dojrzewania, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna w ka\u017cdej chwili przegl\u0105da\u0107 i w razie potrzeby wydrukowa\u0107.<\/p>\n<\/a>Rys. 6.\u00a0 Zestaw sterownik\u00f3w Proba 110\u00a0 i interface Proba 120.<\/em><\/span><\/p>\n<\/a><\/p>\n
\nz klawiatury komputera b\u0105d\u017a za pomoc\u0105 personalnego urz\u0105dzenia mobilnego.<\/p>\n
\nw\u00a0 bardzo prosty spos\u00f3b \u2013 rys. 9.<\/p>\n<\/a>Rys. 8. Sterownik Proba 4 i urz\u0105dzenie mobilne z programem do jego obs\u0142ugi.<\/em><\/p>\n<\/a>Rys. 9. Wizualizacja procesu dojrzewania realizowanego przez sterownik Proba 4.<\/em><\/p>\n<\/a>Rys. 10.\u00a0 Monitoring pracy dojrzewalni sterowanej komputerem przemys\u0142owym.<\/em><\/p>\n<\/a>Rys. 11. Generator etylenu.<\/em><\/p>\n
\nz 96 % azotu i 4% etylenu. Mieszanina ta nazywana \u201ebanarg\u201d jest mieszanin\u0105 bezpieczn\u0105, dostarczan\u0105 do dojrzewalni w typowych butlach ci\u015bnieniowych pod ci\u015bnieniem do 200 atmosfer rys. 12.<\/p>\n<\/a>Rys. 12. Butla ci\u015bnieniowa z mieszanin\u0105 96% azotu i 4% etylenu \u2013 \u201ebanarg\u201d wraz z reduktoremi rotametrem.<\/em><\/p>\n<\/a>\u00a0Rys. 13. Wi\u0105zka\u00a0 butli z gazem \u201ebanarg pod ci\u015bnieniem 200 atm. oraz specjalna stacja jego rozpr\u0119\u017cania.<\/em><\/p>\n
\nz powietrza azot w dojrzewalniczej wytwornicy azotu jest mieszany z czystym etylenem dostarczanym z wytw\u00f3rni gaz\u00f3w technicznych w butlach pod wysokim ci\u015bnieniem. Rozwi\u0105zanie to znacznie obni\u017ca koszty zwi\u0105zane z transportem gazu \u201ebanarg\u201d.<\/p>\n
\nz bananami. Rozwi\u0105zanie to eliminowa\u0142o wytwornic\u0119 azotu.\u00a0 Jednak jak si\u0119 okaza\u0142o w praktyce rozwi\u0105zanie to nie zapewni\u0142o bezpiecznej eksploatacji dojrzewalni. Z powodu powstania niekontrolowanej mieszaniny ponad 3% etylenu w\u00a0 powietrzu nast\u0105pi\u0142 jej wybuch a eksperyment ten zako\u0144czy\u0142 si\u0119 zniszczeniem ca\u0142ej dojrzewalni.<\/p>\n<\/a>Rys. 14.\u00a0 Sensor koncentracji etylenu.<\/em><\/p>\n
\ni smaku.\u00a0 Dlatego podczas ca\u0142ego procesu przechowywania\u00a0 i dojrzewania banan\u00f3w konieczne jest ich systematyczne wentylowanie. W wyniku wieloletnich do\u015bwiadcze\u0144 uwa\u017ca si\u0119, \u017ce \u00a0optymalna ilo\u015b\u0107 wentylowanego powietrza podczas jednego cyklu wentylacji wynosi dwukrotn\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 pustej komory. Cykl wentylowania powinien trwa\u0107 oko\u0142o 30 minut i by\u0107 powtarzany co 12 godzin.<\/p>\n<\/a>Rys. 15. Instalacja wentylacji kom\u00f3r dojrzewalniczych. Z lewej wlot powietrza \u015bwie\u017cego do komory,z prawej wylot powietrza na zewn\u0105trz dojrzewalni.<\/em><\/p>\n<\/a>Rys. 16. Sensor pomiaru koncentracji\u00a0 CO2 <\/sub>w powietrzu komory dojrzewalniczej firmy Vaisala.<\/em><\/p>\n
\nz technologicznymi wymaganiami.<\/p>\n<\/a>Rys. 17. Czujnik wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej.<\/em><\/p>\n
\nz wieloma rozwi\u0105zaniami technicznymi i technologiami dojrzewania banan\u00f3w na wielu rynkach europejskich i nie tylko. \u00a0O ile mo\u017cna spotka\u0107 w literaturze fachowej materia\u0142y dotycz\u0105ce biologii banana o tyle sprawy zwi\u0105zane z budow\u0105 dojrzewalni, wyposa\u017ceniem i technologi\u0105 dojrzewania nie s\u0105 tematami poruszanymi i opisywanymi szerzej. Wynika to pewnie z faktu, \u017ce rynek budowy dojrzewalni jest niezbyt du\u017cym rynkiem i ujawnianie \u201esekret\u00f3w\u201d os\u0142abia w\u0142asn\u0105 konkurencyjno\u015b\u0107.
\nW efekcie nie zawsze banany dojrzewaj\u0105 w optymalnych warunkach co czasami wida\u0107 w sklepach.<\/p>\n
\ndr in\u017c. Grzegorz MIZERA<\/p>\n